Basın Kuruluşları Nasıl Kurulur? - Medya Hukuku

Basın Kuruluşları Nasıl Kurulur?

Kategori: Makaleler | Okunma: 12706

Süreli Yayınlarının Kuruluşu

Basın kuruluşlarının kuruluşu ve hukuki yapısı meselesi Basın Kanununda ve ayrıntısı ile düzenlenmiştir. Basın kuruluşları belirli aralıklarla yayın yapan kuruluşlar olup bu haliyle yayınları “süreli yayın” adını almaktadır. Hukukumuzda gerçek ve tüzel kişiler mesela şirketler veya dernekler ile kamu kurum ve kuruluşları süreli yayın sahibi olabilirler. Süreli yayın; Belli aralıklarla yayımlanan gazete, dergi gibi basılmış eserler ile haber ajansları yayınlarını ifade etmektedir.

Bu çerçevede bir süreli yayının çıkarılabilmesi için bir yayın sahibinin, bir sorumlu yazı işleri müdürünün bulunması ve kanuna uygun bir şekilde Cumhuriyet Başsavcılığına bildirimde bulunulması gerekir. Bu bildirimle birlikte süreli yayın çıkarılabilir duruma gelecektir.

Her süreli yayının bir yayın sahibi bulunur. Gerçek ve tüzel kişiler ile kamu kurum ve kuruluşları süreli yayın sahibi olabilir. Süreli yayın sahibinin onsekiz yaşından küçük veya kısıtlı olması halinde kanunî temsilcisi, tüzel kişi olması halinde ise tüzel kişi temsilcisi hakkında aşağıda inceleyeceğimiz “sorumlu yazı işleri müdürü olma şartları” aranır.

Her süreli yayının bir sorumlu müdürü bulunur. Sorumlu müdür, birden fazla ise her birinin sorumlu olduğu bölüm belirtilir. Sorumlu müdür olabilmek için;

  1. Onsekiz yaşını bitirmiş olmak,
  2. Türkiye'de yerleşim yeri sahibi olmak ve devamlı oturmak,
  3. en az ortaöğretim veya dengi bir eğitim kurumundan mezun olmak,
  4. kısıtlı veya kamu hizmetlerinden yasaklı olmamak,
  5. yüz kızartıcı suçlardan mahkûm olmamak,  
  6. Türk vatandaşı olmayanlar için karşılıklılık koşulu (hangi ülke vatandaşı ise, o ülkede Türk vatandaşlarının sorumlu müdür olabilmesi koşulu)

Aranır. Sorumlu müdürün bu görevden ayrılması halinde, yenisi tayin edilinceye kadar sorumluluk yayın sahibine veya temsilcisine aittir.

Süreli yayınların çıkarılması için, kaydedilmek üzere basın kuruluşunun yönetim yerinin bulunduğu yer Cumhuriyet Başsavcılığına bir beyanname verilmesi yeterlidir. Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından düzenlenen kayıtlar alenidir. Kayıt için verilen ve yayın sahibi, sahibin küçük veya tüzel kişi olması halinde temsilcisi ile sorumlu müdür tarafından imzalanan beyannamede yayının adı ve içeriği, hangi aralıklarla yayımlanacağı, yönetim yeri, sahibinin, varsa temsilcisinin, sorumlu müdürün ad ve adresleri ile yayının türü gösterilir. Uygulamada genellikle savcılıklarda işlemlerin daha kolay yapılabilmesi için matbu boş beyannameler bulundurulmakta ve bu beyannamelerde kanunda hangi koşulların arandığı belirtilmekte ve bunlar yayın sahiplerince kolaylıkla doldurulabilmektedir.

Beyannameye, sorumlu müdür ve yayın sahibinin gerekli şartları taşıdığını gösteren belgeler ile yayın sahibi tüzel kişi ise tüzüğünün veya ana sözleşmesinin veya vakıf senedinin bir sureti eklenecektir. Buna göre beyannameye sorumlu müdür açısından vatandaşlığı ve yaşı gösterir belge olarak onaylı nüfus kayıt belgesi veya nüfus cüzdanı sureti veya yabancılar için pasaport sureti, yerleşim yeri açsından ikametgah ilmühaberi, kanunda belirtilen suçları işlememiş olma durumunun belgelenmesi açsından adli sicil kaydı, öğrenim durumunu göstermek için diploma veya bunun yerine geçecek belge eklenmesi istenebilecektir.

Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından beyanname ve eklerinin teslim edildiğini gösteren bir alındı belgesi verilir. Beyanname içeriğinde meydana gelen her değişiklik gerekli belgelerle birlikte yeni bir beyanname ile bildirilir.

Bu beyannamenin verilmesi ile birlikte artık süreli yayın çıkarılabilecektir.

Ancak eğer kuruluş için verilen beyannamede bir eksiklik varsa bu beyannamenin verilmesinden itibaren iki hafta içinde eksikliğin giderilmesini veya gerçeğe aykırı bilgilerin düzeltilmesini Cumhuriyet Başsavcılığı, yayın sahibinden ister. Bu istemin kanuni süre içinde yerine getirilmemesi halinde, Cumhuriyet Başsavcılığı yayımın durdurulmasını asliye ceza mahkemesinden talep eder. Mahkeme en geç iki hafta içinde karar verir. Bu karara karşı acele itiraz yoluna başvurulabilir. Beyanname içeriğinde meydana gelen her türlü değişiklik için de aynı hukuki süreç geçerlidir.

Her basılmış eserde, basıldığı yer ve tarih, basımcının ve varsa yayımcının adları, varsa ticari unvanları ve işyeri adresleri gösterilir. Haber ajansı yayınları hariç her türlü süreli yayında, ayrıca yönetim yeri, sahibinin, varsa temsilcisinin, sorumlu müdürün adları ve yayının türü gösterilir. Süreli yayın sahibinin beyanname verdiği tarihten itibaren bir sene içinde süreli yayın yayımlanmaz veya yayımlandıktan sonra yayıma üç yıl müddetle ara verilirse beyanname hükümsüz kalır ve sağladığı hak ortadan kalkar.