Radyo Televizyon Kuruluşları İdari Yaptırımlar ve Bunlara Karşı Hukuki Yollar

Kategori: Makaleler | Okunma: 5674

Radyo Televizyon mevzuatında Görsel-İşitsel Medya Kuruluşlarının uyacakları kurallar öngörüldükten sonra bu kurallara aykırılığın yaptırımı ve bu yaptırımlara karşı başvurulacak yasal yollar belirtilmiştir.

Kural olarak radyo ve televizyon yayınlarının kesilmesi veya bunların engellenmesi mümkün değildir. Bunun iki istisnası bulunmaktadır. Birinci istisna; yargı kararları ile yayının durdurulması ikinci istisna ise idari kararla yani ya başbakan veya görevlendireceği bakanın belli hallerde yayını durdurabilmesi ya da RTÜK tarafından yayının durdurulabilmesidir.

Buna uygun olarak kanunda “Yargı kararları saklı kalmak kaydıyla yayınlar önceden denetlenemez ve durdurulamaz. Ancak, milli güvenliğin açıkca gerekli kıldığı hallerde yahut kamu düzeninin ciddi şekilde bozulması kuvvetle ihtimal dahilinde ise Başbakan veya görevlendireceği bakan yayını durdurabilir” hükmüne yer verilmiştir (RTYHK m.25). Buna göre başbakan veya görevlendireceği bakan yayınları iki halde durdurabilir;

  1. Milli güvenliğin açıkça gerekli kılması halinde,
  2. Kamu düzeninin ciddi şekilde bozulması kuvvetle ihtimal dahilinde olması halinde

Dikkat edilirse bu haller oldukça istisnai olup ancak fevkalade durumlarda başbakan yayın durdurma işleminde bulunabilecektir. peki bu karara karşı bir başvuru imkanı bulunmakta mıdır?

Anayasal bir kural olarak idarenin hiçbir işlemi ve eyleminin yargı denetimi dışında tutulması mümkün değildir. Buna uygun olarak başbakan veya ilgili bakan tarafından alına idari karar aleyhine de idari yargı mercilerine başvurmak mümkündür. Kanunda bu halde doğrudan Danıştay’a başvurulabileceği hüküm altına alınmıştır. Buna göre başbakan veya bakanlarca  Radyo ve Televizyon Yayınları Hakkında Kanunun 25. Maddesine dayanılarak verilen yayından men kararına karşı Danıştay’a başvurarak iptal istemli dava açılabilmesi ve yürütmeyi durdurma kararı istenilebilmesi mümkündür.. Danıştay bu davalara öncelikle bakar ve öncelikle karara bağlar. Yürütmeyi durdurma talepleri hakkında 48 saat içerisinde karar verir.

İkinci idari yaptırım RTÜK tarafından yayın durdurma, para cezası veya yayından men yaptırımlarıdır. RTÜK, öngördüğü yükümlülükleri yerine getirmeyen, izin şartlarını ihlâl eden, yayın ilkelerine ve Radyo ve Televizyonların Kuruluş Ve Yayınları Hakkında Kanun’da belirtilen diğer esaslara aykırı yayın yapan özel radyo ve televizyon kuruluşlarını uyarır veya aynı yayın kuşağında açık şekilde özür dilemesini ister. Buna göre kanunda belirtilen koşullara veya RTÜK tarafından öngörülen yükümlülüklere aykırı davranan  yayın kuruluşları kural olarak öncelikle uyarılacaktır. Bu uyarı üzerine söz konusu kuruluş aynı yayın kuşağında özür dileyecektir. Bunun tek istisnası kanunda belirtilen yayın ilkelerinden ilk üçü olan “Türkiye Cumhuriyeti Devletinin varlık ve bağımsızlığına, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğüne, Atatürk ilke ve inkılâplarına aykırı yayın yapılmaması”, “Toplumu şiddete, teröre, etnik ayrımcılığa sevk eden veya halkı sınıf, ırk, dil, din, mezhep ve bölge farkı gözeterek kin ve düşmanlığa tahrik eden veya toplumda nefret duyguları oluşturan yayınlara imkân verilmemesi” ve  “Yayıncılığın, gerek yayın organı, gerekse hisse sahipleri ve üçüncü derece dahil kan ve kayın hısımları veya bir başka gerçek veya tüzel kişinin haksız çıkarları doğrultusunda kullanılmaması” ilkelerine aykırı yayın yapılması hali olup bu halde RTÜK herhangi bir uyarı yapmaksızın ilgili kanalın yayınını bir ay durdurur. İhlalin tekrarı halinde yayın süresiz olarak durdurulur ve yayın lisans izni iptal edilir.

RTÜK’ün uyarı uyulmaması veya aykırılığın tekrarı halinde ihlâle konu olan programın yayını, bir ile oniki kez arasında durdurulur. Bu süre içinde programın yapımcısı ve varsa sunucusu hiçbir ad altında başka bir program yapamaz. Yayını durdurulan programların yerine, aynı yayın kuşağında ve reklamsız olarak, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına RTÜK’çe hazırlattırılacak eğitim, kültür, trafik, kadın ve çocuk hakları, gençlerin fiziksel ve ahlakî gelişimi, uyuşturucu ve zararlı alışkanlıklarla mücadele, Türk dilinin güzel kullanımı ve çevre eğitimi konularında programlar yayınlanır.

Aykırılığın tekrarı halinde; Ulusal düzeyde yayın yapan kuruluşlara, ihlâlin ağırlığına göre,Yerel, bölgesel ve kablo ortamından yayın yapan kuruluşlara kapsadığı yayın alanı itibariyle, ulaştığı nüfus oranına göre il ve ilçelere yayın yapanlara ihlâlin ağırlığına göre Kanunda belirtildiği oranda idarî para cezası uygulanır. Radyo yayınları için kanunda belirtilen miktarların yarısı kadar idari para cezası uygulanır.

Yayın izninin verilmesi için gerekli şartlardan birini kaybeden veya şartların uygunluğunu hile ile elde eden kuruluşların yayın lisans izni iptal edilir.

RTÜK Tarafından verilen bu idari yaptırım kararlarına karşı ise Ankara İdare Mahkemelerinde kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde iptal davası açılabilmesi ve özellikle yürütmeyi durdurma istenebilmesi mümkündür.